Prawo do obrony jest podstawowym uprawnieniem oskarżonego. Jego najważniejszym przejawem jest uprawnienie do korzystania z pomocy obrońcy w całym toku postępowania karnego, od momentu pierwszego przesłuchania po czynności po uprawomocnieniu się wyroku II instancji. Obrońca ma za zadanie działać jedynie na korzyść oskarżonego, dokonując wszystkich czynności mających na celu ochronę jego praw. Obrońcę można wyznaczyć samodzielnie, udzielając mu pełnomocnictwa do obrony, lub otrzymać obrońcę wyznaczonego przez sąd właściwy do rozpoznania sprawy – jest to obrońca z urzędu.

Obrońca w postępowaniu karnym

Rolą obrońcy jest podejmowanie wszelkich czynności, które mogą poprawić sytuację podejrzanego czy oskarżonego. Może on uczestniczyć w czynnościach takich jak przesłuchanie, zarówno oskarżonego, jak i świadków, pokrzywdzonych czy biegłych, oględziny i inne. Wnosi środki zaskarżenia od decyzji sądu bądź organu postępowania przygotowawczego, składa wnioski o przeprowadzenie kolejnych czynności przed tymi organami, w tym chociażby o przeprowadzenie opinii biegłych. Ma on za zadanie czuwać nad prawidłowością tych czynności – wszak organy mogą popełnić błędy, w tym formalne, które można później wyzyskać na korzyść oskarżonego.

Obrońca z wyboru

Aby działać z udziałem obrońcy z wyboru, należy wybranemu adwokatowi udzielić pisemnego pełnomocnictwa do obrony. Pełnomocnictwo to składa się do akt postępowania, przy czym w każdej chwili można je wypowiedzieć. Obrońca zapozna się z aktami zebranymi w toku postępowania, ustali ze swoim mocodawcą linię obrony i podejmie niezbędne czynności na korzyść mocodawcy. To, czego adwokat dowiedział się podczas obrony oskarżonego, stanowi tajemnicę adwokacką – mocodawca może być pewien, że informacje te nie zostaną przekazane nikomu, w tym organom postępowania. Dotyczy to, rzecz jasna, również obrońcy z urzędu.

Obrońca z urzędu

Obrońcę z urzędu wyznacza oskarżonemu sąd właściwy do rozpoznania sprawy w I instancji. Istnieje szereg przypadków, kiedy oskarżony musi mieć obrońcę – wówczas sąd wyznaczy go działając z urzędu, czyli bez wniosku o jego wyznaczenie. Są to następujące sytuacje:

– oskarżony jest nieletni,
– oskarżony jest głuchy, niemy lub ślepy,
– zachodzą uzasadnione wątpliwości co do jego poczytalności,
– gdy stopień skomplikowania sprawy przemawia za jego wyznaczeniem,
– oskarżonemu zarzucono popełnienie zbrodni i staje on przez sądem okręgowym,
– jest pozbawiony wolności,
– a także przypadki opisane w art. 671 kpk i 548 kpk.

Obrońcę z urzędu może także otrzymać oskarżony, który wykaże, że nie stać go na opłacenie obrońcy z wyboru bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i jego rodziny. W celu otrzymania obrońcy należy złożyć do sądu wniosek o jego wyznaczenie, wskazując z nim okoliczności za tym przemawiające – wysokość otrzymywanych dochodów, posiadane nieruchomości, ilość osób na utrzymaniu. Jeśli sąd uzna, że okoliczności te uzasadniają wniosek – wyznaczy obrońcę z urzędu, wskazując w orzeczeniu jego dane osobowe. Wyznaczenie obrońcy z urzędu może zostać cofnięte, gdy zmienią się okoliczności.

Materiał Partnera: Adwokat Rybnik